Bu günlerde Google ve Bing gibi arama motorlarının varlığı bizim için artık normal bir hal aldı ve birçoğumuz için onlarsız bir hayat düşünmek oldukça zor. Ancak bir zamanlar aradığımız şeyi bulabilmek için, web sitesinin başlığındaki kelimeleri tam olarak girmemiz gerekiyordu.

Arama motorları bugün her yerdeler ve hayatımızda önemli bir yer tutuyorlar. Üstelik işgal ettikleri alanlar giderek artıyor. İster internette gezinmek olsun, ister akıllı telefonunuzda veya çevrim içi yön bulma hizmetleri; Google, internet kullanıcılarının bir çoğunun başlangıç noktası. Peki arama motorları son 20 yılda nasıl bu kadar gelişti?

1990 da ortaya çıkan ilk arama motoru Archie, bir FTP sitesinde sitelerin indekslerini indirmeye sunuyordu. Ancak hizmet 1995 te ömrünü tamamladı. 1991 de hizmete açılan Jughead-Veronica ise, dosyaları Gopher listelerindeki site isimlerine göre arayabiliyordu. Bu hizmetde 1994 de kapatıldı, ancak 2006 da POSIX systems ile tekrar hayata döndü.

Yine 1991 de Time Berners-Lee ve CERN ortaklığıyla internet sunucularının sanal bir kütüphanesi olan Vlib oluşturuldu. Ancak hizmet üç sene sonra 1994 de kapatıldı.

1993 de yayın hayatına geçen W3Catalog, web sayfalarının kopyasını alıyor, içeriklerini yeniden biçimlendiriyor ve onları farklı girdilere ayırıyordu. W3Catalog, 1996 da ömrünü tamamladı.

Aynı sene içerisinde ortaya çıkan ve 1994 de kapanan Aliweb ise kullanıcıların web sitelerini bir açıklamayla beraber arama motoruna ekleyebilmelerini sağlıyordu.

1994 te kurulan Webcrawler, Infoseek ve Lycos

1994 de hizmete açılan ve dünyanın ilk tam metin aramasına izin veren arama motoru olan WebCrawler, 1995 de Excite tarafından 2001 de ise Infospace tarafından satın alındı. WebCrawler bugün ise Google, Yahoo ve diğerlerinden aldığı arama sonuçlarını bir araya getirerek hizmet vermeye devam ediyor.

1994 de ortaya çıkan bir diğer arama motoru Infoseek ise arama değişkenlerini sunuyordu. 1997 de aylık ziyaret sayısını 7.3 milyona çıkarmayı başaran Infoseek, 1998 de Walt Disney tarafından satın alındı. Arama motoru 2001 de hizmetini tamamladı.

Aynı zamanlarda arama motoru dünyasına gözlerini açan Lycos ise kelime eşleştirme ve benzer kelime özelliğini sunarak diğerlerinden öne çıkıyordu. Lycos, 60 milyondan fazla belgeyi taramış ve bu konuda tüm arama motorlarını geçmişti. Lycos 2004 de Daum adlı şirkete satıldı ve bugün hala ayakta.

Foğal dil araması özelliğini ilk sunan Altavista, arama ipuçları sunuyor ve kullanıcıların 24 saat içerisinde yeni bir URL eklemelerine veya varolan bir URL yi silmelerine izin veriyordu. 1996 da Yahoo arama sonuçlarında Altavista kullanılmaya başlandı. 1997 de günlük ziyaret sayısı 80 milyona ulaşmıştı. Altavista bugün hala ayakta olan arama motorlarından.

Excite ise 1990 ların büyük dotcom portallarından biriydi.

Ancak şirket 1998 de iflas etti. Şirket 1999 da 6.5 milyar dolar karşılığında @home tarafından satın alındı. 2001 de ise son sahibi Infospace tarafından 10 milyon dolar karşılığında satın alındı. Exicte da yaşamını sürdürüyor.

Bu sırada Güney Kore nin bugün de hizmet vermeye devam eden popüler arama motoru Daum, hanmail.net ile birleşerek kendini güçlendirdi.

Yahoo, 1994 ün sonlarında web sayfalarını taramaya başlayarak bir arama motoruna dönüştü. Ancak Yahoo arama motorunu 2002 de farklı arama motorlarını satın alana dek ihmal etti.

1990 lardaki önemli rakip şirketlerden biri olan Looksmart, 1998 de Zeal ı 20 milyon dolar karşılığında satın aldı. Bunun ardından tıkla ve öde hizmetine geçen şirket, güvenilirliğini yitirdi. Looksmart bugün de yaşamını sürdürüyor.

Yandex, Ask, Google, Overture, DMOZ ve Alltheweb

1997 de açılan Yandex ise bugün 10 milyar sayfadan fazlasını barındıran indeksiyle Rusya da en büyük arama motoru payına sahip.

Aynı sene içerisinde kullanıcıların aramalarına sunulan Ask ise, doğal dil araması sunuyordu; arama sorguları ise gerçek insan editörler tarafından eşleştiriliyordu. Mart 2005 de IAC Ask ı 1.85 milyar dolar karşılığında satın aldı.

1998 de hizmete giren Google, PageRank teknolojisini kullanıyordu ve hemen AOL ve Yahoo tarafından arama ortağı olarak seçildi. Google, 2000 li yıllara dek arama motoruna özellikler ekleyerek onu dünyanın en önemli arama motoru haline getirecekti.

1998 de açılan bir diğer arama motoru MSN, gücünü Overture, Looksmart ve Inktomi den alıyordu. Arama motoruna 2004 de Altavista tabanlı bir teknoloji kullanılarak yükseltme yapıldı. Haziran 2009 da resmi olarak Bing ile değiştirildi.

Aynı tarihlerde gönüllüler tarafından işletilen dünyanın en geniş internet dizini DMOZ, listelerini indirmeye izin veriyordu. DMOZ aynı sene içerisinde 4.5 milyar dolar karşılığında AOL tarafından satın alındı. DMOZ bugün hizmet vermeye devam ediyor.

1998 de ortaya çıkan başka bir arama motoru AlltheWeb ise düzgün ara yüzü ile Google ve Yahoo dan üstün FTP araması gibi birkaç özelliğe sahipti. 2003 de Overture tarafından 70 milyon dolar karşılığında satın alındı, ardından Yahoo ya geçti. Alltheweb hala ayakta.

2000 de açılan Vivismo, FirstGov.gov un (bugün USA.gov adını aldı) arama özelliklerini sahiplenmşiti. Aynı sene içerisinde açılan Exalead ise şirketler için CloudView platformu gibi anlamsal teknolojiler kullanan bir erişim yazılımı sunuyordu. Yine 2000 de hizmete giren Çin in dev arama motoru Bauidu, bir kaç sene içinde 740 milyon web sayfasını taramayı başardı. Baidu 2007 de NASDAQ-100 endeksine girebilen ilk Çin şirketi oldu.

2003 de yayına giren Info.com, tıklama başına ödeme mantığıyla çalışıyordu. White Pages ve Yellow Pages ile ortaklık kuran Info.com, hizmet vermeye devam ediyor.

Önceden goto.com olarak bilinen Overture ise ilk tıklama başına ödeme işlevi sunan arama hizmetiydi. Yahoo tarafından satın alınmadan önce Altavista ve Alltheweb i satın aldı. Overture a Yahoo reklam hizmetlerinden hala erişilebiliyor.

2005 de kurulan SearchMe, web sayfalarının resimlerinden oluşan arama sonuçlarıyla görsel bir arama motoru sunuyordu. 2009 da ayda 1.8 milyon ziyaretçiye ulaşan şirket, kendine finansman sağlayamadı ve aynı sene içinde kapandı.

2006 da açılan ChaCha, insan destekli bir soru cevaplama hizmetiydi. Ana sayfasında kendine has bir sohbet işlevi bulunan site, hizmet vermeye devam ediyor.

2007 de kurulan Sproose, arama sonuçlarını kullanıcıların oylarına göre sıralıyordu. Sproose hala açık durumda. Aynı sene içinde açılan Wikiseek ise Wikipedia yı ve ona bağlı siteleri indeksliyordu. Finansmanı SearchMe tarafından sağlanan Wikiseek, gelir elde etmek için Google Ads ı kullanıyordu. Wikiseek 2008 de kapandı.

2008 de açılan bir başka arama motoru Picollator, insan yüzlerini tanıyan ve bunlardan bir indeks oluşturan deneysel bir hizmetti. Aynı sene açılan Powerset ise doğal dil araması yapabilen bir arama motoru. Microsoft a ait şirket, anlamsal yapısı yoluyla kullanıcının sorusunu işlemeye çalışıyordu.

Yine 2008 de açılan Viewzi, arama motorlarını farklı ara yüzler içinde gruplandırıyordu. Kullanıcılar farklı aramalar için farklı ara yüzlerle karşılaşıyorlardı. Ne yazık ki bu hizmet de artık çalışmıyor.

2009 da kurulan Cuil, web sitelerini içeriklerine göre organize ediyor ve küçük resimler eşliğinde oldukça uzun metinler içeren arama sonuçları sunuyordu. Cuil, 17 Eylül 2010 da kapandı.